Η αισθητηριακή επεξεργασία (αρχικά γνωστή ως «αισθητηριακή ολοκλήρωση») είναι η διαδικασία με την οποία το κεντρικό νευρικό σύστημα δέχεται, επεξεργάζεται και ανταποκρίνεται σε αισθητηριακές πληροφορίες. Η ανταπόκριση του νευρικού συστήματος σε μονό-αισθητηριακή ή πολύ-αισθητηριακή επεξεργασία ποικίλει ανάλογα με την απαίτηση του περιβάλλοντος σε δεδομένη στιγμή και χώρο. Επομένως μπορεί να είναι κινητική (όπως το να βρεις την ισορροπία σου όταν παραπατήσεις), συμπεριφορική (π.χ. να ανταποκρίνεσαι σε χάδι από ένα αγαπητό πρόσωπο με ανάλογο τρόπο, ή να μπορείς να επανεστιάσεις στη δουλειά σου αν κάποιος σε διακόψει), επικοινωνιακή (λ.χ. να μπορείς να εμπλακείς σε συζήτηση με νόημα, να ακολουθείς προφορικές ή οπτικές οδηγίες), αντιληπτική/γνωστική (όταν καταλαβαίνεις αυτόματα ότι η μικρή κόκκινη μπάλα είναι πίσω από το ψηλό σπιτάκι, ενώ το λεπτό άσπρο χαρτί είναι πάνω στο βαθύ ξύλινο κουτί). Επομένως, οτιδήποτε κάνει το άτομο - από το να διαβάσει ένα βιβλίο, να παίξει με ένα παιχνίδι, να χειριστεί μία ηλεκτρική συσκευή, ή να συμμετέχει σε μία κοινωνική εκδήλωση με επιτυχία - απαιτεί ακριβή αισθητηριακή επεξεργασία και αυτή είναι εγκεφαλική διεργασία.

Η πρωτοπόρος εργοθεραπεύτρια, εκπαιδευτική ψυχολόγος και νευρο-επιστήμονας A. Jean Ayres, PhD (1920-1988), από τη δεκαετία του ’60 στις ΗΠΑ συσχέτισε την ικανότητα του νευρικού συστήματος για αισθητηριακή επεξεργασία με την ομαλή και τυπική κινητική ανάπτυξη, την αισθητηριακή αντίληψη, διαχείριση άγχους και συμπεριφοράς, μαθησιακή απόδοση, επικοινωνία και καθημερινές λειτουργικές δεξιότητες. Η Ayres περιέγραψε την Αισθητηριακή Επεξεργασία/Ολοκλήρωση ως:

“Sensory Integration is the neurological process that organizes sensation from one’s own body and from the environment and makes it possible to use the body effectively within the environment. The spatial and temporal aspects of inputs from different sensory modalities are interpreted, associated and unified. Sensory integration is information processing… The brain must select, enhance, inhibit, compare and associate the sensory information in a flexible, constantly changing pattern, in other words the brain must integrate it.” (Α. Jean Ayres, 1989)

Σύμφωνα με τη θεωρία της αισθητηριακής ολοκλήρωσης, από την ενδομήτρια ζωή συνεχώς επεξεργαζόμαστε αισθήσεις με στόχο την επιβίωση και τη λειτουργικότητα μας στο περιβάλλον. Από το σώμα και το περιβάλλον λαμβάνουμε πληροφορίες από οκτώ αισθήσεις:

1. Η αιθουσαία αίσθηση - η αίσθηση της κίνησης και της βαρύτητας: Θεμελιώδες σύστημα στην αισθητηριακή ολοκλήρωση. Υπεύθυνο για:

• Επιβίωση
• Κύριος συντονιστής από διάφορες πηγές αίσθησης στο επίπεδο του εγκεφαλικού στελέχους
• Έλεγχος στάσης και ισορροπίας
• Ρυθμιστής εγρήγορσης → Προετοιμασία συμπαθητικής αντίδρασης («πάλη» ή «πάγωμα» σε περίπτωση κινδύνου μέσω διασυνδέσεων με το δικτυωτό σχηματισμό και με συμπαθητικές και παρασυμπαθητικές διανομές)
• Σωματική και συναισθηματική ασφάλεια
• Εσωτερική αναπαράσταση 3D χάρτη περιβάλλοντος
• Ρυθμίζει κινήσεις σώματος και ματιών σε σχέση με τη βαρύτητα (βλέπουμε καθώς κινούμαστε, κινούμαστε καθώς βλέπουμε) - σταθεροποιεί τον οπτικό ορίζοντα
• Εντοπίζει κινήσεις κεφαλιού
• Συμβάλλει στο σχήμα σώματος και πράξη
• Χωρικός και σωματικός προσανατολισμός
• Εξερεύνηση περιβάλλοντος
• Οφθαλμοκινητικές δεξιότητες
• Οπτική και ακουστική αντίληψη
• Λόγος
• Συναισθηματικές αντιδράσεις μέσω διασυνδέσεων με το μεταιχμιακό σύστημα
• Το αιθουσαίο σύστημα έχει τη μεγαλύτερη επιρροή στο νευράξονα από όλα τα αισθητηριακά συστήματα.

2. Η αίσθηση της αφής: η απτική αίσθηση είναι το πρώτο αισθητηριακό σύστημα που αναπτύσσεται ενδομητρίως. Θεμελιώδες σύστημα στην αισθητηριακή ολοκλήρωση:

• Υπεύθυνο για την αίσθηση της αφής, πόνου, κνησμού, θερμοκρασίας
• Απτική Διάκριση: αναγνώριση υφής, θερμοκρασίας, σχήματος και μεγέθους, ταχύτητας αντικειμένων στο δέρμα - η απτική διάκριση βοηθά στον κινητικό προγραμματισμό
• Θέτει τις βάσεις για κοινωνική, συναισθηματική και νευρολογική ανάπτυξη
• Σημαντικός ρόλος στη διατήρηση της εγρήγορσης
• Ανάπτυξη στοματοκινητικού ελέγχου
• Επεξεργασία ερεθισμάτων των κινήσεων του σώματος, αλλά και από τους μύες και τα σπλάχνα
• Προγραμματισμός σύνθετων κινήσεων
• Λεπτή κινητικότητα και χειρισμός αντικειμένων
• Προσοχή
• Συμβολή στη στάση σώματος
• Προσανατολισμός και προσμονή
• Το απτικό σύστημα υποστηρίζει την αντίληψη σώματος, συνεισφέρει σημαντικά στην ανάπτυξη της πράξης και σε συνεργασία με το οπτικό και ακουστικό σύστημα συνεισφέρει στην ανάπτυξη της οπτικό- ακουστικής αντίληψης.

3. Η ιδιοδεκτική αίσθηση είναι η αίσθηση της τάσης και της ταχύτητας των μυών, τενόντων και αρθρώσεων: η ιδιοδεκτική αίσθηση μαζί με την απτική αίσθηση αποτελούν τη σωματαισθητική αίσθηση. Θεμελιώδες σύστημα στην αισθητηριακή ολοκλήρωση: Υπεύθυνο για:

• Την αντίληψη της θέσης του σώματος, μελών και κεφαλής
• Την αντίληψη του πόσο πολύ συσπάται και πόση τάση έχει ένας μυς
• Ρυθμό, χρονισμό και διαδοχή των κινήσεων
• Στάση
• Σχήμα σώματος
• Κινητικός σχεδιασμός
• Ρύθμιση της εγρήγορσης, αυτό-ρύθμισης και προσοχής
• Το ιδιοδεκτικό σύστημα υποστηρίζει την αντίληψη σώματος, συνεισφέρει σημαντικά στην ανάπτυξη της πράξης και σε συνεργασία με το οπτικό και ακουστικό σύστημα συνεισφέρει στην ανάπτυξη της οπτικό- ακουστικής αντίληψης.

 4. Η αίσθηση της όρασης - Το σύστημα αυτό είναι υπεύθυνο για:

• Προστασία και επιβίωση
• Προσοχή, καταγραφή και προσανατολισμό
• Αναγνώριση αντικειμένων στο περιβάλλον
• Ενισχύει τη μάθηση μέσω άλλων αισθητηριακών καναλιών
• Καθοδηγεί την κινητική λειτουργία και τη στάση
• Κοινωνική διάδραση και επικοινωνία
• Πολυαισθητηριακή ολοκλήρωση

Ενισχύει δεξιότητες οπτικής διάκρισης

• Διάκριση φόντου
• Οπτικό κλείσιμο
• Σταθερότητα μορφής
• Χωρικός προσανατολισμός (π.χ. “ε” έναντι “ 3”)
• Αντίληψη χρώμα/μέγεθος/σχήμα
• Ενισχύει συναφείς οπτικές δεξιότητες
• Φωνολογία
• Αντιστοιχία ήχων-γραμμάτων
• Οπτική μνήμη
• Αναγνώριση διαδοχής γραμμάτων/αριθμών
• Ενισχύει τις οπτικό-ακουστικές/ λεκτικές βάσεις για λειτουργική όραση
• Το οπτικό σύστημα λειτουργεί βέλτιστα όταν εισερχόμενες πληροφορίες μπορούν να συγκριθούν με τρέχουσα πληροφόρηση από:
  • Το ιδιοδεκτικό σύστημα
  • Το ακουστικό σύστημα
  • Το αιθουσαίο σύστημα

5. Η αίσθηση της ακοής - Το σύστημα αυτό είναι υπεύθυνο:

• Να αποκωδικοποιεί το τι ακούγεται
• Για ενεργή μνήμη διαδοχικών ήχων
• Για συσχέτιση του τι έχει ακουστεί με προηγούμενες εμπειρίες
• Για οπτικοποίηση συσχετίσεων ακουστικών συμβόλων
• Στασικές/κινητικές ανταποκρίσεις σε ήχους
• Οπτικές ανταποκρίσεις σε ήχους
• Προσοχή
• Οπτικό-κινητική ολοκλήρωση
• Ελλείμματα οπτικής αντίληψης
• Στάση, κινητικό έλεγχο και/ή πράξη
• Ρύθμιση και/ή εγρήγορση
• Δεξιότητες ακουστικής επεξεργασίας

Το ακουστικό-αντιληπτικό σύστημα λειτουργεί βέλτιστα όταν συγκρίνει εισερχόμενη αίσθηση με αίσθηση από άλλα συστήματα:

• Συγκρίνει ακουστική με οπτική εισροή
• Συγκρίνει ακουστική με κιναισθητική εισροή
• Συγκρίνει ακουστική με αιθουσαία εισροή

6. Η αίσθηση της γεύσης: Μας επιτρέπει να αναγνωρίζουμε τις πέντε βασικές γεύσεις (γλυκό, ξινό, αλμυρό, πικρό και umami). Μας κρατά ασφαλείς από την πρόσληψη τροφών ή μη που είναι τοξικές, χαλασμένες ή μη βρώσιμες. Θα ήταν πολύ δύσκολο να ταυτοποιήσουμε τις τροφές που τρώμε χωρίς την επιπλέον τη συμβολή του απτικού συστήματος (υφή και θερμοκρασία) και της αίσθησης της όσφρησης.

7. Η αίσθηση της όσφρησης: Το οσφρητικό σύστημα υποστηρίζει την ικανότητά του ατόμου να διακρίνει οσμές, να φιλτράρει ποιές πρέπει να αγνοήσει και ποιες να ενισχύσει ώστε να δίνεται η ανάλογη προσοχή. Όπως αναφέρθηκε στην αίσθηση της γεύσης, η αίσθηση της όσφρησης συνδέεται επίσης στενά μαζί της, ολοκληρώνοντας έτσι την αίσθηση της γεύσης. Το οσφρητικό σύστημα έχει άμεση σύνδεση με το μεταιχμιακό σύστημα, το οποίο εξηγεί γιατί οι μυρωδιές έχουν τέτοια ισχυρή συσχέτιση με συναισθήματα, μνήμη και συμπεριφορά.

8. Η ενδοδόχος αίσθηση: η αίσθηση από τα εσωτερικά όργανα του σώματος όπως του πόνου, της πείνας, της δίψας, της ανάγκης για ούρηση και αφόδευση, κλπ. Το όγδοο αισθητήριο σύστημα είναι συχνά παραμελημένο, αλλά και συχνά προβληματικό στις Διαταραχές Αισθητηριακής Επεξεργασίας. Η ενδοδόχος αίσθηση λειτουργεί μαζί με την αιθουσαία και την ιδιοδεκτική αίσθηση για να προσδιορίσει πώς ένα άτομο αντιλαμβάνεται το δικό του σώμα. Η οργανωμένη και τυπική ενδοδόχος αίσθηση βοηθά το άτομο να εντοπίζει σωστά την ιδιοδεκτική και αιθουσαία αίσθηση. Σχετίζεται με τον αυτόνομο κινητικό έλεγχο και δημιουργεί διακριτά συναισθήματα από το εσωτερικό του σώματος, συμπεριλαμβανομένου του πόνου, της θερμοκρασίας, της φαγούρας, των μυϊκών και σπλαχνικών αισθήσεων, της αγγειοκινητικής δραστηριότητας, της πείνας και της δίψας, και της ανάγκης για αναπνοή, ενώ επίσης θεωρείται πως αποτελεί τη βάση για υποκειμενικά συναισθήματα, συγκίνηση και αυτογνωσία.

Η μονό-αισθητηριακή και η πολύ-αισθητηριακή δράση αποτελούν δομικούς λίθους του νευρικού συστήματος και επομένως ευθύνονται για την ανάπτυξη του εγκεφάλου ως δομή και λειτουργία. Επομένως, η αισθητηριακή ολοκλήρωση είναι θεμελιώδης για την ανάπτυξη και την περαιτέρω εξέλιξη κινητικών, αντιληπτικών, επικοινωνιακών, συμπεριφορικών και λειτουργικών ικανοτήτων και δεξιοτήτων.

Η Διαταραχή Αισθητηριακής Επεξεργασίας είναι μία κατάσταση που προκύπτει όταν ο εγκέφαλος δεν οργανώνει σωστά και δεν ανταποκρίνεται ανάλογα στις αισθήσεις που δεχόμαστε. Παιδιά και ενήλικες με ΔΑΕ έχουν δυσκολία στην επεξεργασία ορισμένων αισθητηριακών σημάτων και δεν μπορούν να εκδηλώνουν τη σωστή ανταπόκριση. Συχνά δυσκολεύονται να φέρουν σε πέρας καθημερινές δραστηριότητες διότι οι αισθήσεις τους δεν είναι κατάλληλα οργανωμένες για να ανταποκρίνονται σε ερεθίσματα από το περιβάλλον τους. Αυτή η αισθητηριακή αποδιοργάνωση καταλήγει σε αδεξιότητα, εύκολη κόπωση, και/ή αυξημένη κινητική δράση. Τα άτομα μπορεί να εμφανίζουν αυξημένη ερεθιστικότητα ή να απομονώνονται όταν ορισμένα αισθητηριακά συστήματα «υπέρ-φορτώνονται» και επομένως εμποδίζουν την αισθητηριακή επεξεργασία και ολοκλήρωση. Επίσης, παιδιά με ΔΑΕ δυσκολεύονται επίσης να αναπτύξουν λόγο και ομιλία. Η ΔΑΕ είναι μία συνήθης κατάσταση που συνυπάρχει με άλλες διαταραχές.

Η A. Jean Ayres χαρακτήρισε τη Διαταραχή Αισθητηριακής Επεξεργασίας (ΔΑΕ) ως νευρολογικό «συγκοινωνιακό μποτιλιάρισμα», το οποίο είτε εμποδίζει αισθητηριακές πληροφορίες να φτάσουν σε συγκεκριμένα μέρη του εγκεφάλου, είτε φτάνουν αλλά δε μπορούν να κάνουν τις κατάλληλες διασυνδέσεις. Και στις δύο περιπτώσεις η μετάφραση των αισθητηριακών πληροφοριών είναι ανακριβής και το νευρικό σύστημα ανταποκρίνεται με άτυπο τρόπο.

Οι δυσκολίες που αντιμετωπίζει ένα άτομο με ΔΑΕ καταλήγουν σε πολλές και διαφορετικές προκλήσεις στην καθημερινή ζωή του. Κινητική αδεξιότητα, δύσκολα διαχειρίσιμη συμπεριφορά, άγχος και κατάθλιψη, αδυναμία σε μαθησιακές δεξιότητες, επιλεκτικότητα στο φαγητό, φτωχή προσοχή και πολλά άλλα προβλήματα είναι μερικές από τις εκδηλώσεις της ΔΑΕ. Οι δυσκολίες αυτές επιδρούν σε κάθε πτυχή της καθημερινότητας, ενώ μπορεί να ενδυναμώνουν άλλα ήδη υπάρχοντα προβλήματα ή δυσκολίες.

Οι Διαταραχές Αισθητηριακής Επεξεργασίας (ΔΑΕ), όπως ορίζει η τρέχουσα βιβλιογραφία, περιλαμβάνουν τα εξής:

Α. Διαταραχές Αισθητηριακής Ρύθμισης

Β. Διαταραχές Αισθητηριακής Διάκρισης

Γ. Διαταραχή Κίνησης με Αισθητηριακή Βάση

Γ1. Διαταραχή Στάσης με Αισθητηριακή Βάση

Γ2. Δυσπραξία με Αισθητηριακή Βάση

---

A. Διαταραχές Αισθητηριακής Ρύθμισης (ΔΑΡ)
Άτομα που παρουσιάζουν ΔΑΡ δε μπορούν να ρυθμίσουν αισθητηριακές πληροφορίες ανάλογα με την περίσταση. Για αυτό το λόγο ο εγκέφαλος τους υπέρ-ανταποκρίνεται ή υπό-ανταποκρίνεται δυσανάλογα σε αισθητηριακά ερεθίσματα, ή/και αναζητά υπερβολικά ορισμένα αισθητηριακά ερεθίσματα (αισθητηριακός αναζητητής). Για παράδειγμα, άτομα που υπέρ-ανταποκρίνονται σε απτικά ερεθίσματα μπορεί να μην ανέχονται κοινωνικό άγγιγμα όπως φιλιά και αγκαλιές, το άγγιγμα ορισμένων ρούχων, το πλύσιμο προσώπου και δοντιών, το κόψιμο νυχιών, ή ορισμένες υφές στο στόμα. Αντίθετα, ένα άτομο με υπό-ανταποκριτικότητα στο άγγιγμα μπορεί να μην αντιλαμβάνεται πότε και πού τον αγγίζουν, να τραυματίζεται χωρίς να αντιδρά, ή να μην αντιλαμβάνεται την ποσότητα του φαγητού που έχει στο στόμα του. Ως αισθητηριακή αναζήτηση –αναφορικά με το παραπάνω παράδειγμα- μπορεί να αυτοτραυματίζεται, να βάζει μη φαγώσιμα αντικείμενα στο στόμα του, ή να σφίγγει υπερβολικά άλλους.

Τα προβλήματα ρύθμισης περιλαμβάνουν όλους τους τύπους αίσθησης (βαρύτητα, κίνηση, όραση και ακοή, σωματαισθησία, γεύση και όσφρηση, και ενδοδόχο αίσθηση). Οι Ahn, Miller, Milberger, and McIntosh (2004) βρήκαν ότι 5%-15% των παιδιών ηλικίας 5-6 ετών του γενικού πληθυσμού παρουσιάζουν δυσκολίες αισθητηριακής ρύθμισης.

Όλοι μας σε μικρό βαθμό μπορεί να παρουσιάζουμε κάποιες δυσκολίες αισθητηριακής ρύθμισης. Όμως όταν αυτές οι δυσκολίες παρεμβάλλονται στην καθημερινότητα και στον τρόπο ζωής, τότε αποτελούν δυσλειτουργία. Τα κύρια συνοδά προβλήματα της ΔΑΡ είναι στρες, φόβος, θυμός, ένταση, αλλά επίσης απάθεια και απόσυρση από δρώμενα. Τα άτομα με ΔΑΡ αναπτύσσουν αντισταθμιστικούς τρόπους για να ανταπεξέρχονται σε αυτές τις δυσκολίες, όπως το να γίνονται απαιτητικά και δύστροπα, ιδιόρρυθμα και ψυχαναγκαστικά, κοινωνικά αδέξια ή απομονωμένα, καταθλιπτικά ή με τάση για συνεχή έλεγχο.

Επειδή οι παραπάνω συμπεριφορές είναι κοινές και με άλλες διαγνώσεις, η διαφορική διάγνωση είναι αναγκαία. Παρόλα αυτά συχνά η ΔΑΡ συνυπάρχει με την κύρια διάγνωση την οποία και επιδεινώνει. Άτομα με ΔΑΡ επίσης εμφανίζουν δυσκολίες και στην Αισθητηριακή Διάκριση που αναφέρεται παρακάτω.

Β. Διαταραχές Αισθητηριακής Διάκρισης (ΔΑΔ)
Άτομα που εμφανίζουν ΔΑΔ δυσκολεύονται να αντιληφθούν τις ιδιότητες των αισθήσεων διότι ο εγκέφαλος τους μπερδεύει τα αισθητηριακά μηνύματα. Έχουν προβλήματα με το να διακρίνουν αισθητηριακές ομοιότητες και διαφορές και να αποδίδουν νόημα στην αίσθηση. Επομένως εμφανίζουν δυσκολίες στην αισθητηριακή αντίληψη (οπτική, ακουστική στοματο-απτική, κλπ.). Για παράδειγμα μπορεί να χρησιμοποιούν λίγη ή υπερβολική δύναμη όταν χειρίζονται αντικείμενα, να μην αντιλαμβάνονται πότε και πόσο πεινούν ή διψούν, να είναι αδέξια, να έχουν προβλήματα οπτικής και ακουστικής αντίληψης που επιδρούν άμεσα στο σχολικό περιβάλλον, προβλήματα λόγου, ομιλίας και σίτισης. Η ΔΑΔ αφορά και τις οκτώ αισθήσεις και μπορεί να συνυπάρχει και με ΔΑΡ. Αντίθετα, άτομα με ΔΑΔ δεν είναι απαραίτητο να εμφανίζουν ΔΑΡ.

Γ. Διαταραχή Κίνησης με Αισθητηριακή Βάση (ΔΚΑΒ)
Παιδιά και ενήλικες με ΔΚΑΒ παρουσιάζουν δυσκολία στην αδρή και λεπτή κίνηση και στο συγχρονισμό, συμπεριλαμβανομένων των οφλαλμικών μυών και των μυών του στόματος. Η ισορροπία τους είναι φτωχή και γενικά εξαιτίας της φτωχής στάσης και κίνησης επηρεάζεται η λειτουργική τους δράση. Δεν έχουν καλή αντίληψη του περιβάλλοντος χώρου, πώς να κινούνται προς τη σωστή κατεύθυνση και επομένως εμφανίζονται αδέξια.

Εδώ περιλαμβάνονται δύο υποκατηγορίες:
Γ1. Διαταραχή Στάσης με Αισθητηριακή Βάση: Λόγω ατελούς αντίληψης της θέσης του σώματος (body schema), το άτομο εμφανίζει κινητικές δυσκολίες συντονισμού. Για παράδειγμα, μπορεί να έχει δυσκολίες στο γράψιμο, στην οπτική εστίαση και επανεστίαση λόγω φτωχής οφθαλμοκίνησης, ή στο φαγητό και στην άρθρωση λόγω φτωχού στοματοκινητικού ελέγχου. Οι μύες του μέσω αυτιού επίσης επηρεάζονται, με αποτέλεσμα δυσκολία ακουστικής αντίληψης όπως στο να ακολουθεί λεκτικές οδηγίες και να κατανοεί το λόγο.
Γ2. Δυσπραξία με Αισθητηριακή Βάση: Άτομα με αυτή τη δυσλειτουργία έχουν δυσκολία στο να δημιουργούν σχέδια κινητικής δράσης κυρίως νέας και μη γνώριμης, να προγραμματίζουν τα βήματα της εκτέλεσης της και κατόπιν να την εκτελούν με επιτηδειότητα. Μπορεί να φαίνονται ότι δεν ξέρουν τι να κάνουν ή πώς να αρχίσουν, και/ή να συνεχίσουν, και/ή να ολοκληρώσουν μία κινητική δραστηριότητα, από το να παίξουν με ένα νέο παιχνίδι (ή με το ίδιο παιχνίδι αλλά με πολλούς τρόπους), να εξερευνήσουν το περιβάλλον, να συμμετέχουν σε σπορ, μέχρι να μπορούν να ολοκληρώσουν μία σειρά από βήματα για να φτιάξουν ένα γεύμα. Άτομα με δυσπραξία δεν αποδίδουν ή αποφεύγουν κινητικές δραστηριότητες, διότι ο εγκέφαλος τους δεν τους επιτρέπει να ακολουθούν τα στάδια μιας κινητικής δράσης, ή να μαθαίνουν από τα κινητικά τους λάθη ώστε να μην τα επαναλαμβάνουν.

Από έρευνες προκύπτει ότι το λιγότερο 1:20 παιδιά παρουσιάζουν ΔΑΕ (Ahn, Miller, Milberger, McIntosh, 2004), ενώ 1:6 παιδιά παρουσιάζει ΔΑΕ σε τέτοιο βαθμό που να επηρεάζεται σημαντικά κάθε πτυχή της καθημερινότητας του (Ben-Sasson, Carter, Briggs-Gowen, 2009). Τα συμπτώματα της ΔΑΕ συναντώνται σε όλες τις ηλικίες, από τη βρεφική μέχρι και τη γεροντική ηλικία, και σε όλα τα κοινωνικό-οικονομικά στρώματα.

Τα συμπτώματα ποικίλουν από άτομο σε άτομο και παρουσιάζονται σε ένα ευρύ φάσμα. Η ΔΑΕ είναι χρόνια, δεν «περνάει» από μόνη της χωρίς παρέμβαση Αισθητηριακής Ολοκλήρωσης-Ayres® και μπορεί να επηρεάσει σε μεγάλο βαθμό μερικούς ή όλους τους τομείς της καθημερινής ζωής.

Αν και τα αίτια της ΔΑΕ είναι σε διαδικασία συνεχούς διερεύνησης οι τελευταίες μελέτες προτείνουν ότι:

A) υπάρχει κληρονομικότητα,

B) έχει συσχέτιση με προγεννητικές και περιγεννητικές επιπλοκές, καθώς και με συνθήκες υψηλού κινδύνου σε βρέφη (π.χ. προωρότητα, χαμηλό βάρος γέννησης, έκθεση σε αλκοόλ και ναρκωτικά), και

Γ) συμβάλλουν περιβαλλοντικοί παράγοντες (έκθεση σε στρες, χαμηλό επίπεδο διαβίωσης, παραμέληση, κακοποίηση, κλπ.).

Επομένως οι παράγοντες που επηρεάζουν τη ΔΑΕ –ως αναπτυξιακή διαταραχή- είναι πολυσύνθετοι. Η συνεχής έρευνα θα επικυρώσει την βαρύτητα της αιτιολογίας ΔΑΕ.

(A preliminary summary of research into causation and prevalence is contained in Sensational Kids: Hope and Help for Children With Sensory Processing Disorder, New York: Perigee, 2014, 2nd edition)

Αν και τα συμπτώματα διαφέρουν από το ένα άτομο στο άλλο, υπάρχουν ενδείξεις-κλειδιά που παραπέμπουν σε περαιτέρω διερεύνηση για ΔΑΕ. Αυτές μπορεί να είναι:

• Υπερβολική αντίδραση σε ακίνδυνα αισθητηριακά ερεθίσματα όπως σε κινητικά, οπτικά, απτικά, ακουστικά, οσφρητικά, γευστικά, ενδοδόχα
• Υποτονική αντίδραση σε αισθητηριακά ερεθίσματα. Μπορεί να παρουσιάζεται ληθαργικό, αδρανές, υπερβολικά ήσυχο, με ανώριμη συμπεριφορά, Ή να είναι υπέρ-δραστήριο, συνεχώς «στην πρίζα»
• Να μεταβαίνει εύκολα και συχνά από την υπερβολική αντίδραση στην υποτονική αντίδραση στη διάρκεια της ημέρας
• Να έχει υπερβολικά ψηλό ή χαμηλό επίπεδο δράσης
• Δυσκολίες κινητικού συγχρονισμού (αδρού, λεπτού, ματιών, στόματος) και ισορροπίας
• Δυσκολία στο να μαθαίνει νέες δεξιότητες
• Καθυστέρηση στο λόγο, ομιλία, κίνηση και σε γνωστικές/μαθησιακές δεξιότητες (ανεξαρτήτως του IQ που μπορεί να είναι τυπικό ή ψηλό για την ηλικία του)
• Φτωχή οργάνωση, διαχείριση χρόνου, χώρου και αντικειμένων
• Δυσκολίες συμπεριφοράς, προσοχής και προσαρμογής σε νέες καταστάσεις, εκρήξεις θυμού και συναισθηματική κατάρρευση, θυμός, επιθετικότητα, απομόνωση, απάθεια, αδράνεια και «τεμπελιά», αίσθηση αποτυχίας και χαμηλή αυτοπεποίθηση, δυσκολία στο να αποδέχεται να χάνει ή να αποτυγχάνει

Βεβαίως, όλα τα άτομα με μαθησιακές, αναπτυξιακές ή συμπεριφορικές δυσκολίες δεν έχουν δυσλειτουργία αισθητηριακής ολοκλήρωσης. Μόνο η διαφορική διάγνωση μπορεί να βοηθήσει.

Πιο Ειδικά:
Α. Σε Βρέφη και Νήπια (0-2 ετών):

Εάν το μωρό σας παρουσιάζει 3 ή περισσότερες από τις παρακάτω δυσκολίες, μιλήστε στον εκπαιδευμένο
εργοθεραπευτή σας.

• Ξαφνιάζεται εύκολα (φυσιολογικό για 0-3 μηνών)
• Ελαττωμένος μυϊκός τόνος, δυσκολία να δέχεται και/ή να στηρίζεται στην πρηνή θέση
• Όταν κλαίει δε μπορεί να σταματήσει εύκολα, ανήσυχο
• Δε μπορεί να φέρει τα δύο χέρια μαζί και να κάνει παλαμάκια ή να χτυπήσει δύο παιχνίδια μεταξύ τους
• Με δυσκολία ρολλάρει, μπουσουλάει (πολύ συχνά, προσπερνά αυτό το στάδιο), κάθεται ή στέκεται όρθιο
• Μπαμπαλίζει με δυσκολία ή καθόλου
• Δεν εξερευνά το περιβάλλον
• Έχει συχνά τα χέρια του κλειστά (μεγαλύτερο των 6 μηνών)
• Δεν του αρέσει να είναι στην πρηνή (μπρούμυτα)
• Δεν του αρέσει το μπάνιο, να του πλένουν τα μαλλιά, ή το πρόσωπο
• Δεν του αρέσει και αντιδρά όταν το κρατάνε αγκαλιά
• Δεν του αρέσει να του αλλάζουν πάνες ή ρούχα
• Δυσκολεύεται με το θηλασμό, φαίνεται αδύναμο και γενικά είναι επιλεκτικό με το φαγητό
• Έχει δυσκολίες με τον ύπνο, δε μπορεί να ησυχάσει εύκολα, ξυπνάει συχνά
• Δεν κάνει ή έχει δυσκολία στο κατασκευαστικό παιχνίδι (τουβλάκια, παιχνίδια με διακόπτες, κλπ.)
• Δεν του αρέσει να πιάνει διάφορες υφές, ή να είναι ξυπόλυτο
• Δεν αντιδρά ή –αντίθετα- αντιδρά υπερβολικά σε ήχους και/ή οπτικά ερεθίσματα
• Δεν του αρέσει να το κινούν πάνω-κάτω, και/ή γύρω-γύρω, και/ή προς τα πίσω

Β. Σε Παιδιά Προσχολικής Ηλικίας (3-5 ετών):

Εάν το παιδί σας παρουσιάζει 3 ή περισσότερες από τις παρακάτω δυσκολίες, μιλήστε στον εκπαιδευμένο
εργοθεραπευτή σας

• Αρνείται να παίξει με παιχνίδια της ηλικίας του ή να αυτο-υπηρετηθεί
• Ελαττωμένος μυϊκός τόνος, φαίνεται αδύναμο
• Αδέξιο, πέφτει εύκολα και συχνά
• Πέφτει πάνω σε άλλους, ή σε έπιπλα χωρίς φανερή αιτία, και έχει δυσκολία στο να υπολογίζει τη θέση του σώματος του σε σχέση με το περιβάλλον
• Σπάει εύκολα τα παιχνίδια, ή τα κραγιόνια του
• Δεν του αρέσει να πηδάει, να κάνει κούνια, ή να ανεβαίνει σε ψηλά αντικείμενα
• Έχει δυσκολία να ζωγραφίζει μέσα σε πλαίσιο, να κάνει πάζλ, κατασκευαστικά παιχνίδια, ή να κόβει με ψαλίδι
• Έχει καθυστέρηση ανάπτυξης λόγου και ομιλίας
• Υπέρ-δραστήριο, δε μπορεί να ησυχάσει
• Δεν του αρέσει να είναι στην πρηνή θέση (μπρούμυτα)
• Δεν του αρέσει το μπάνιο, το κόψιμο μαλλιών και νυχιών, αγκαλιές και φιλιά
• Αντιδρά αρνητικά σε μυρωδιές, γεύσεις, θορύβους, ή άγγιγμα
• Αποφεύγει να ανεβαίνει σε εξοπλισμό της στην παιδική χαρά (π.χ. κούνια, τσουλήθρα, τραμπάλα, κλπ.)
• Έχει δυσκολίες με τον ύπνο
• Είναι επιλεκτικό στο φαγητό του
• Είναι δύσκολο στη διαχείριση του – έχει ξεσπάσματα, είναι αρνητικό, είναι σε ένταση
• Είναι παθητικό και αδρανές
• Δυσκολεύεται να κάνει φίλους

Γ. Σε Παιδιά Σχολικής Ηλικίας και Εφήβους:

Εάν το παιδί σας παρουσιάζει 3 ή περισσότερες από τις παρακάτω δυσκολίες, μιλήστε στον εκπαιδευμένο εργοθεραπευτή σας

• Δε μπορεί να συγκεντρωθεί, ή συγκεντρώνεται υπερβολικά και δε μπορεί να μεταβεί στην επόμενη
  δραστηριότητα
• Ελαττωμένος μυϊκός τόνος, έχει την τάση να στηρίζει το κεφάλι του στα χέρια του όταν κάθεται στο θρανίο του
• Χρειάζεται περισσότερο εξάσκηση από τα υπόλοιπα παιδιά στο να μαθαίνει και/ή να θυμάται καινούργια πράγματα
• Αντιστρέφει γράμματα και αριθμούς όπως το ε και το 3, δεν αφήνει αρκετό διάστημα μεταξύ των γραμμάτων, ή των λέξεων όταν γράφει (μετά τα 7α γενέθλια)
• Σπάει εύκολα τα μολύβια του, ή γράφει με υπερβολική (ή ελαφριά) πίεση πάνω στο χαρτί
• Δεν του αρέσει η κούνια, να πηδάει, ή να ανεβαίνει σε ύψη
• Δεν του αρέσει το γράψιμο, κουράζεται εύκολα στη διάρκεια σχολικής δουλειάς
• Έχει δυσκολία στο να ακολουθεί προφορικές οδηγίες
• Υπερδραστήριο, δε μπορεί να ησυχάσει
• Έχει ελαττωμένη αυτοπεποίθηση
• Δεν του αρέσει το κολύμπι, το μπάνιο στο σπίτι, το κόψιμο μαλλιών και νυχιών, φιλιά και αγκαλιές
• Αντιδρά αρνητικά σε μυρωδιές, γεύσεις, θορύβους, ή άγγιγμα
• Αποφεύγει τη γυμναστική, ή τα σπορ
• Έχει δυσκολία στο να κάνει φίλους της ίδιας ηλικίας, προτιμά να παίζει με ενήλικες ή με παιδιά μικρότερης ηλικίας
• Έχει δυσκολίες μάθησης
• Είναι δύσκολο στη διαχείριση του – έχει ξεσπάσματα, είναι αρνητικό, είναι σε ένταση

 Δ. Σε Ενήλικες και Τρίτη Ηλικία:

Εάν εσείς ή άλλος ενήλικας παρουσιάζει 3 ή περισσότερες από τις παρακάτω δυσκολίες, στον εκπαιδευμένο
εργοθεραπευτή σας

• Δυσκολία με την ισορροπία, χάνει τον προσανατολισμό του, ή φοβάται ανελκυστήρες και κυλιόμενες σκάλες
• Κουράζεται εύκολα, έχει την τάση να στηρίζει το κεφάλι του στα χέρια του όταν κάθεται στο τραπέζι/γραφείο του
• Είναι επιρρεπής σε ατυχήματα και αδέξιος σε δραστηριότητες καθημερινής ζωής
• Δεν του αρέσει να είναι σε πλήθος ανθρώπων, ή να τον ακουμπάνε και κυρίως απρόσμενα ή από πίσω (π.χ. στην ουρά για το λεωφορείο, στον κινηματογράφο, ή στην αγορά)
• Δυσκολία στο να διατηρεί ρομαντικές σχέσεις, να δέχεται αγκαλιές και φιλιά
• Έχει κακή οργάνωση και/ή διαχείριση χρόνου στο σπίτι και στη δουλειά
• Δυσκολία στο να ακολουθεί προφορικές οδηγίες κυρίως για δραστηριότητες που απαιτούν κίνηση
  (επιδιορθώσεις, συναρμολογήσεις, νέα σπορ)
• Δυσκολία με την οδήγηση αυτοκινήτου, παρκάρισμα, αλλαγή ταχυτήτων, ή με την είσοδο σε μεγάλες λεωφόρους από πλαϊνούς δρόμους
• Ελαττωμένη αυτοπεποίθηση
• Δε μπορεί να συγκεντρωθεί, ή συγκεντρώνεται υπερβολικά και δε μπορεί να μεταβεί στην επόμενη δραστηριότητα
• Είναι ιδιόρρυθμος, έχει άρρητους κανόνες καθημερινότητας
• Κοινωνικά αδέξιος

Το πρώτο βήμα είναι η ολοκληρωμένη και τεκμηριωμένη αξιολόγηση. Αυτή πραγματοποιείται από εκπαιδευμένους εργοθεραπευτές. Μία ορθή αξιολόγηση ΔΑΕ -σύμφωνα με τα κριτήρια πιστότητας ASI (L. Diane Parham, et.al, 2011)- πρέπει να περιλαμβάνει στοιχεία από τον συνδυασμό (σταθμισμένες  μαζί με μη σταθμισμένες δοκιμασίες) των εξής:

• Συνέντευξη με γονείς/φροντιστές, ή το ενήλικα (αν πρόκειται για αυτόν)
• Εκτενές ιατρικό, αναπτυξιακό, μαθησιακό, συμπεριφορικό και αισθητικοκινητικό ιστορικό από γονείς/φροντιστές, ή το ενήλικα (αν πρόκειται για αυτόν)
• Σταθμισμένα ερωτηματολόγια όπως: The Sensory Profile by W. Dunn, The Touch Inventory for Pre-schoolers (TIP), Sensory Processing Measure Home (by Parham and Ecker), Sensory Processing Measure School (by Kuhaneck, Henry and Glennon), μεταξύ άλλων, ή μη σταθμισμένα ερωτηματολόγια όπως για την αισθητηριακή υπέρ-ανταποκριτικότητα (αμυντικότητα), κλπ.
• Κλινικές παρατηρήσεις της A. J. Ayres και κλινικές παρατηρήσεις ελεύθερου παιχνιδιού και δραστηριοτήτων
• Χρήση σταθμισμένων δοκιμασιών (τεστ). Χορηγούνται δοκιμασίες αισθητηριακής επεξεργασίας, νευροσυμπεριφορικής ολοκλήρωσης, κίνησης (σώματος, άκρων στόματος και ματιών), οπτικοκινητικού συντονισμού, προσαρμοστικής συμπεριφοράς, και λειτουργικών/επιτελικών δεξιοτήτων, όπως τα: Miller Assessment for Pre-schoolers (MAP), the Test of Sensory Function in Infants (TSFI), DeGangi-Berk Test of Sensory Integration, Quick Neurological Screening, The Sensory Integration and Praxis Tests, μεταξύ άλλων, καθώς και μη σταθμισμένες δοκιμασίες όπως το STEPSI
• Χρήση σταθμισμένων και μη εργαλείων για 
  • αδρή και λεπτή κίνηση και συντονισμό,
  • οπτική αντίληψη και οπτικοκινητικό συντονισμό,
  • δραστηριότητες καθημερινής διαβίωσης,
  • παιχνίδι και συμπεριφορά
• Κλινικές παρατηρήσεις σε σπίτι και σχολείο (όταν είναι εφικτό, ή παρακολούθηση video)

Η αξιολόγηση είναι μία εκτενής και πολυσύνθετη διαδικασία που χρειάζεται χρόνο και σύστημα. Είναι εξαιρετικά δύσκολο να ολοκληρωθεί σε συνεδρία 30, ή 60 λεπτών. Η αξιολόγηση πρέπει να συνοδεύεται από γραπτό κείμενο, γραπτούς θεραπευτικούς στόχους και πρόγραμμα θεραπείας, γνωστή ως «αισθητηριακή δίαιτα». Ιδιαίτερη σημασία πρέπει να δίνεται στην αυθαίρετη μετάφραση των δοκιμασιών αυτών στην Ελληνική γλώσσα η οποία αναιρεί τους κανόνες στάθμισης και αξιοπιστίας τους, καθώς επίσης και η αυθαίρετη, μη σταθμισμένη (ή λανθασμένα σταθμισμένη) χρήση δοκιμασιών που παράγονται από ιδιώτες θεραπευτές ή θεραπευτές δημόσιων χώρων. 

Οι σταθμισμένες δοκιμασίες είναι απαραίτητες για ποσοτικές μετρήσεις, ενώ οι μη σταθμισμένες δοκιμασίες και οι κλινικές παρατηρήσεις για ποιοτικές μετρήσεις. Και τα δύο είναι αλληλένδετα στη  διεξαγωγή της αξιολόγησης ΔΑΕ.

Η παρέμβαση της αισθητηριακής ολοκλήρωσης βασίζεται στην αρχή ότι ο εγκέφαλος μπορεί να προσαρμοστεί και να αλλάξει με το χρόνο σε κάθε ηλικία, εφόσον εκτεθεί σε σκόπιμες και με νόημα -για το άτομο- αισθητικοκινητικές δραστηριότητες, σε ανάλογα διαμορφωμένα αισθητικοκινητικά περιβάλλοντα (φυσικά και μη). Η παρέμβαση είναι ατομο-κεντρική. Στην παρέμβαση δεν διδάσκονται κινητικές ικανότητες και δεξιότητες, όπως συμβαίνει π.χ. στην ψυχοκινητική αγωγή, σε σπορ, ή στη γυμναστική. Αντίθετα, στοχεύει σε αισθητηριακή εισροή σε χαμηλότερα εγκεφαλικά επίπεδα, όπως το εγκεφαλικό στέλεχος και ο μεσεγκέφαλος μέσω της κίνησης, της βαρύτητας, της μυϊκής αντίστασης και της σωματαισθησίας μέσω δραστηριοτήτων και εξοπλισμού που επιλέγονται ειδικά για το άτομο αυτό. Η αισθητηριακή «ενίσχυση» μέσα από ανάλογα καθοδηγούμενο σωματικό παιχνίδι θα οργανώσει αντίστοιχες δομές του εγκεφάλου, οι οποίες -με τη σειρά τους- θα αναδύσουν και/ή θα ενδυναμώσουν ώριμα πρότυπα κίνησης, αντίληψης, επικοινωνίας και ψυχοκοινωνικής συμπεριφοράς. Για αυτό το λόγο οι χώροι παρέμβασης αισθητηριακής ολοκλήρωσης μοιάζουν σαν "περίεργες παιδικές χαρές" και η θεραπεία περισσότερο με παιχνίδι. Ένας έμπειρος θεραπευτής αισθητηριακής ολοκλήρωσης είναι σε θέση να χρησιμοποιήσει και να σχεδιάσει οποιανδήποτε χώρο (π.χ. στο σπίτι, στο σχολείο, ή στην κοινότητα) σε αισθητικοκινητικούς χώρο που θα προάγει την αισθητηριακή ολοκλήρωση.

Η θεραπεία αισθητηριακής ολοκλήρωσης είναι τομέας της εργοθεραπευτικής παρέμβασης και όχι κάτι διαφορετικό, ή ξεχωριστό.

Στην παρέμβαση δεν γίνεται εξάσκηση με πάζλ, χαρτί και μολύβι, επανάληψη ασκήσεων, ή πρωτόκολλα αλλαγής συμπεριφοράς. Αυτές αφορούν άλλα μοντέλα παρέμβασης. Όμως μπορούν να χρησιμοποιηθούν άλλα πρωτόκολλα αισθητικοκινητικής οργάνωσης (ως ενισχυτικά της βασικής θεραπείας Α.Ο.) όπως το σύστημα Deep Touch Pressure της Pat Wilbarger, Therapeutic Listening, το σύστημα MORE, το Interactive Metronome, κ.α.. Στην παρέμβαση Α.Ο. το πιο σημαντικό μέρος αποτελεί η ταυτόχρονη εφαρμογή της σε φυσικά περιβάλλοντα όπως στο σπίτι, στο σχολείο και στην κοινότητα μέσω ατομικού προγράμματος που ονομάζεται «αισθητηριακή δίαιτα». Σε αυτό περιλαμβάνονται συγκεκριμένες αισθητικοκινητικές δράσεις και σε συγκεκριμένα χρονικά πλαίσια που βοηθούν το άτομο να διατηρεί κατάλληλη ρύθμιση και εγρήγορση, προσοχή, οργάνωση και λειτουργική δράση σε χώρους που ζει, μαθαίνει ή εργάζεται. Επομένως, η εκπαίδευση γονέων, φροντιστών και εκπαιδευτικών στην εφαρμογή της αισθητηριακής δίαιτας αποτελεί απαραίτητο και ανασπόσπαστο κομμάτι στην παρέμβαση.

Δυσκολίες αισθητηριακής επεξεργασίας συχνά εμφανίζονται σε:

• Χαρισματικά παιδιά
• Μαθησιακές δυσκολίες – Δυσλεξία
• Δυσκολίες λόγου και ομιλίας
• Διάσπαση προσοχής με ή χωρίς υπέρ-κινητικότητα
• Συναισθηματικές δυσκολίες
• Στρες και τοξικό στρες
• Ψυχιατρικές παθήσεις όπως κατάθλιψη, σχιζοφρένεια, ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή
• Διαταραχές αυτιστικού φάσματος (ΔΑΦ)
• Αναπτυξιακή καθυστέρηση
• Εγκεφαλική παράλυση η οποία είναι όχι μόνο κινητική διαταραχή αλλά και μια αισθητηριακή διαταραχή
• Γενετικές δυσλειτουργίες/σύνδρομα (π.χ. σύνδρομο Down)
• Προωρότητα
• Βρέφη ψηλού κινδύνου
• Νοητική υστέρηση
• Εύθραυστο Χ
• Τραυματική εγκεφαλική βλάβη
• Δυσλειτουργία όρασης και τύφλωση – Δυσλειτουργία οπτικής επεξεργασίας
• Δυσλειτουργία ακοής και κώφωση
• Περιβαλλοντική στέρηση, ψυχολογική και σωματική κακοποίηση
• Στρες μητέρας κατά την κύηση
• Κατάχρηση αλκοόλ και ναρκωτικών ουσιών στη διάρκεια της κύησης

Η διάγνωση της ΔΑΕ γίνεται συνήθως στην παιδική ηλικία. Άτομα που μεταβαίνουν στην ενηλικίωση χωρίς παρέμβαση θα παρουσιάσουν σημαντικά συμπτώματα και θα συνεχίσουν να επηρεάζονται από τη δυσκολία τους να μεταφράζουν με ακρίβεια και προσαρμοστικότητα αισθητηριακές πληροφορίες. Έφηβοι, ενήλικες και ηλικιωμένοι συνήθως παρουσιάζουν δυσκολίες στην εκτέλεση καθημερινών ρουτινών στο χώρο εργασίας τους, στις προσωπικές τους σχέσεις και στην ψυχαγωγία τους. Επειδή ακριβώς οι ενήλικες με ΔΑΕ μεγάλωσαν με ΔΑΕ, συνεχίζουν να ζουν με τις δυσκολίες που επιφέρει η ΔΑΕ, και συχνά παρουσιάζουν κατάθλιψη, κοινωνική απομόνωση, χαμηλή απόδοση σε εκπαίδευση και εργασία, και/ή άλλες δευτερογενείς επιπτώσεις.

Δυστυχώς, η μη διάγνωση ή η λανθασμένη διάγνωση αποτελεί τον κανόνα και όχι την εξαίρεση, εφ'οσον η πλειονότητα των ιατρών και ειδικών θεραπευτών δεν είναι εκπαιδευμένοι να αναγνωρίζουν πρώιμα τις ενδείξεις ΔΑΕ. Ιδιαίτερα σημαντική περίοδος αναγνώρισης ΔΑΕ είναι 0-3 έτη.

Η αξιολόγηση ΔΑΕ και η παρέμβαση αισθητηριακής ολοκλήρωσης γίνεται κυρίως από εργοθεραπευτή σε μεταπτυχιακό επίπεδο και με μεταπτυχιακή κλινική εμπειρία που έχει ολοκληρώσει με επιτυχία αναγνωρισμένη εκπαίδευση στην Αισθητηριακή Ολοκλήρωση. Άλλες ειδικότητες που μπορούν να  παρακολουθούν σεμινάρια αισθητηριακής ολοκλήρωσης ώστε να χρησιμοποιούν στοιχεία αξιολόγησης και παρέμβασης α.ο. σε συνεργασία με εκπαιδευμένους εργοθεραπευτές, είναι οι φυσιοθεραπευτές και οι νευροψυχολόγοι. Ειδικότητες όπως ειδικοί παιδαγωγοί, λογοπεδικοί, ψυχολόγοι, γυμναστές, ψυχοπαιδαγωγοί, βοηθοί επαγγελμάτων υγείας, κ.α. μπορούν να εκπαιδευτούν στην ανίχνευση ΔΑΕ ώστε να παραπέμπουν για περαιτέρω αξιολόγηση. Οι ειδικότητες αυτές μπορούν να χρησιμοποιούν στοιχεία παρέμβασης αισθητηριακής ολοκλήρωσης (π.χ. για ρύθμιση) στα πλαίσια της ειδικότητας τους, αλλά δε μπορούν να κάνουν αξιολογήσεις, στοχοθεσία ή παρέμβαση αισθητηριακής ολοκλήρωσης.

Σύμφωνα με τα κριτήρια για τεκμηριωμένη και αξιόπιστη παρέμβαση αισθητηριακής ολοκλήρωσης (L. Diane Parham, et.al, 2011) παρατίθενται ορισμένα σημαντικά στοιχεία που πρέπει να πληρούνται:

1: Προσόντα θεραπευτή

• Μεταπτυχιακή εκπαίδευση (όχι φοιτητές ή επί πτυχίω) στην αισθητηριακή ολοκλήρωση (το λιγότερο 50 ώρες θεωρητικής κατάρτισης)
• Τεκμηριωμένη εποπτεία το λιγότερο 1 χ/μήνα από εκπαιδευτή αισθητηριακής ολοκλήρωσης
  για 5 έτη

2. Στοιχεία στην Αναφορά Αξιολόγησης

• Ιστορικό (αναπτυξιακό, ιατρικό, εκπαιδευτικό, εργοθεραπευτικό προφίλ)
• Λόγος και πηγή παραπομπής
• Πρότυπα λειτουργικότητας (π.χ. τι δραστηριότητες αποζητά το παιδί)
• Αισθητηριακή επεξεργασία (ρύθμιση και διάκριση)
• Έλεγχος στάσης και οφθαλμοκινητικός έλεγχος
• Οπτική αντίληψη
• Λεπτή κίνηση
• Κινητικός συντονισμός. αδρή κίνηση και πράξη
• Ικανότητες οργάνωσης
• Απόδοση (π.χ. πώς επηρεάζεται από ΔΑΕ)
• Περίληψη ευρημάτων (π.χ. πώς συσχετίζονται οι δυσκολίες -για τις οποίες έγινε η παραπομπή- με ΔΑΕ)

3. Θεραπευτικός Χώρος

• Άνετος χώρος για δραστήρια κίνηση
• Άνετη και ευέλικτη διαρρύθμιση εξοπλισμού και υλικού ώστε να επιτρέπονται γρήγορες μετατροπές του χώρου
• Το λιγότερο 3 σημεία εξάρτησης εξοπλισμού με απόσταση μεταξύ τους το λιγότερο 80εκ.-100εκ.
  ώστε να επιτρέπει πλήρη περιφερική κίνηση 360ο)
• Ένας ή περισσότεροι στροφείς σχοινιών στο ταβάνι ώστε να επιτρέπεται στροφή 360ο
• Χώρος ηρεμίας (π.χ. τέντα, μικρό δωμάτιο δίπλα στο χώρο αισθητηριακής ολοκλήρωσης, ή
  ημίκλειστος χώρος στο χώρο αισθητηριακής ολοκλήρωσης
• Περισσότερα από ένα ζευγάρι ελαστικών ιμάντων για τον αιωρούμενο εξοπλισμό
• Στρώματα, μαξιλάρες, μαξιλάρια (καλυμμένο πάτωμα και τοίχοι)
• Εξοπλισμός που να προσαρμόζεται στο μέγεθος του παιδιού
• Χώρος αποθήκευσης μη χρησιμοποιούμενου εξοπλισμού για αποφυγή ατυχήματος
• Περιοδικός έλεγχος ασφάλειας εξοπλισμού
• Ποικιλία εξοπλισμού (π.χ. τραμπολίνο, ελαστικά σχοινιά για έλξη, μπάλες θεραπείας, κούνια
  πλατφόρμα, κούνια glider, κούνια frog, κούνια flexion disc, κούνια bolster swing, κούνια tire,
  κούνια net, ράμπα με πατίνι, αντικείμενα με βάρος όπως μπάλες, σακουλάκια, ελαστικά τούνελ,
  λύκρα, στρώμα για πρόσκρουση, πισίνα με μπαλάκια, παιχνίδια με δόνηση, παιχνίδια μασάζ,
  απτικά παιχνίδια και υλικό, οπτικοί στόχοι, ράμπες και εξοπλισμός για αναρρίχηση (loft),
  βαρέλι για ρολλάρισμα, ενισχυτές συμμετοχής σε δραστηριότητες όπως κουστούμια ηρώων,
  κούκλες, λούτρινα ζώα, υλικά για δραστηριότητες διαβίωσης όπως σακίδιο με κούμπωμα,
  ενδύματα, παπούτσια με κορδόνια)

4. Επικοινωνία με γονείς και δασκάλους

• Στόχοι ομάδας που να υποστηρίζουν το παιδί, την οικογένεια και άλλα σημαντικά άτομα
• Ο θεραπευτής προσδιορίζει τις περιοχές έργου που χρήζουν βελτίωσης
• Εκπαίδευση οικογένειας και/ή δασκάλου
• Αισθητηριακή δίαιτα

Βιβλιογραφία:

1. Biel, L. & Peske, N. (2005). Raising a Sensory Smart Child, New York, NY: Penguin Books.
2. Cohen, I. & Goldsmith, M. (2000). Hands On, How to Use Brain Gym in the Classroom, Edu-Kinesthetics, Inc.
3. Crossman, A.R., Neary, D. (2003). Νευροανατομία. Επιστημονικές Εκδόσεις Παρισιάνου, Αθήνα
4. Dr. Ross Greene, Lost At School, Why Our Kids With Behavioral Challenges Are Falling Through the Cracks, and How We Can Help Them.
5. Heller, S. (2002). Too Loud, Too Bright, Too Fast, Too Tight. New York: Harper Collins Publishers.
6. Henry, D., Kane-Wineland, M., Swindeman, S., (2007). Tools for Tots: Sensory Strategies for Toddlers and Preschoolers. Glendale, AZ: Henry OT Services.
7. Isbell, C. & Isbell, R. (2007). Sensory Integration A Guide for Preschool Teachers. Beltsville, MD: Gryphon House.
8. Kranowitz, C. (2005). The Out-of-Sync Child. New York: Penguin Group.
9. Kranowitz, C.S. (1989). The Out of Sync Child, New York, NY: The Berkley Publishing Group.
10. Miller, L. J. (2006). Sensational Kids. New York: Penguin Group.
11. Miller, L.J. (2006). Sensational Kids, New York, NY: G.P. Putnam’s Sons.
12. Preschool Classroom Management: 150 Teacher Tested Techniques – Warner and Lynch (2004)
13. Sensory Integration and Self-Regulation in Infants and Toddlers: Helping Very Young Children Interact with their Environment – G. Gordon Williamson and Marie E. Anzalone (2001)
14. The Out of Sync Child: Recognizing and Coping with Sensory Processing Disorder – Carol Stock Kranowitz, M.A. (1998)
15. Williams, M. S., Shellengerger, S. (2001). Take Five! Staying Alert at Home and School. Albuquerque, NM: TherapyWorks, Inc.
16. Williams, M.S. & Shellenberger, S. (1996). How Does Your Engine Run? A Leader’s Guide to The Alert Program for Self-Regulation, Albuquerque, NM: Therapy Works, Inc.
17. Yack, E., Aquilla, P. & Sutton, S. (2002). Building Bridges through Sensory Integration. Las Vegas: Sensory Resources.
18. Yack, E., Aquilla, P. & Sutton, S. (2004). Building Bridges Through Sensory Integration, Las Vegas, NV: Sensory Resources, LLC.

STAR Institute for Sensory Processing Disorder (https://www.spdstar.org)

Support and Resources for SPD Families (http://www.spdsupport.org)

Child Mind Institute (https://childmind.org/topics/concerns/sensory-processing)

American Journal of Occupational Therapy